৩০ অক্টোবৰ ২০০৮: অসমৰ বুকুত আজিও সজীৱ সেই অভিশপ্ত দিনৰ স্মৃতি

• চাহিন চুলতানা

কিছুমান দিন কেলেণ্ডাৰৰ পাতত কেৱল এটা তাৰিখ হৈ নাথাকে। কিছুমান দিনৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে হাজাৰ হাজাৰ মানুহৰ চকুলো, অসংখ্য পৰিয়ালৰ বেদনা আৰু কেতিয়াও পাহৰিব নোৱাৰা এক ভয়ংকৰ স্মৃতি। ৩০ অক্টোবৰ ২০০৮—অসমৰ ইতিহাসৰ বুকুত তেনে এটা অভিশপ্ত দিন।

আজি ১৮ বছৰ পাৰ হ’ল। সময়ৰ সোঁতত বহু কথা সলনি হ’ল, বহু নতুন প্ৰজন্মৰ জন্ম হ’ল, বহু পুৰণি স্মৃতি লাহে লাহে ম্লান পৰিল। কিন্তু ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰৰ সেই ভয়ংকৰ দিনটোৰ স্মৃতি আজিও অসমৰ বহু মানুহৰ মনত সজীৱ হৈ আছে। সেইদিনা অসমৰ আকাশ-বতাহ কঁপাই তুলিছিল ধাৰাবাহিক বোমা বিস্ফোৰণে। নিমিষতে সলনি হৈ গৈছিল বহু মানুহৰ জীৱন। কোনোবাই হেৰুৱাইছিল পিতৃ, কোনোবাই মাতৃ, কোনোবাই সন্তান, কোনোবাই ভাতৃ বা ভগ্নী। এখন সুখৰ সংসাৰ মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে থানবান হৈ পৰিছিল।

কেইটামান মুহূৰ্ততে কঁপি উঠিছিল সমগ্ৰ অসম। ২০০৮ চনৰ ৩০ অক্টোবৰৰ দিনৰ প্ৰায় ১১ বাজি ২০ মিনিটৰ পৰা ১১ বাজি ৩০ মিনিটৰ ভিতৰত অসমৰ বিভিন্ন স্থানত এটাৰ পিছত এটাকৈ সংঘটিত হৈছিল ৯টা ভয়ংকৰ বোমা বিস্ফোৰণ। গুৱাহাটী, কোকৰাঝাৰ, বৰপেটা ৰোড আৰু বঙাইগাঁৱৰ মুঠ ৯টা স্থানত সংঘটিত হৈছিল এই বিস্ফোৰণ। গুৱাহাটীৰ গণেশগুৰি উৰণ সেতুৰ তলত, কামৰূপ জিলা ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালত চৌহদ আৰু পানবজাৰৰ বেপ্টিষ্ট চাৰ্চৰ সমীপত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।

ইয়াৰ উপৰি কোকৰাঝাৰ চহৰৰ শাক-পাচলিৰ বজাৰ, ৰে’লৱে ক্ৰছিং আৰু মাছৰ বজাৰ, বৰপেটা ৰোডৰ চৌধুৰী শ্বপিং কমপ্লেক্স আৰু পাইকাৰী শাক-পাচলিৰ বজাৰ তথা বঙাইগাঁৱৰ পুৰণি পাগলাস্থান বাছ আস্থানতো বিস্ফোৰণ ঘটিছিল। এটা মুহূৰ্তৰ আগলৈকে যিসকল মানুহে নিজৰ দৈনন্দিন কাম-কাজত ব্যস্ত আছিল, পৰৱৰ্তী মুহূৰ্ততে তেওঁলোকৰ চাৰিওফালে সৃষ্টি হৈছিল হাহাকাৰ। চৌদিশে ধোঁৱা, ধ্বংসাৱশেষ, আহত মানুহৰ আৰ্তনাদ আৰু আপোনজনক বিচাৰি হাহাকাৰ কৰা আত্মীয়ৰ দৃশ্যই কঁপাই তুলিছিল ৰাজ্যখনক।

৮৮জনৰ মৃত্যু, প্ৰায় ৫৪০জন আহত

এই ধাৰাবাহিক বিস্ফোৰণত ৮৮জন নিৰীহ মানুহে প্ৰাণ হেৰুৱাইছিল। প্ৰায় ৫৪০জন লোক আহত হৈছিল। সংখ্যাৰ হিচাপত ৮৮টা মৃত্যু বুলি কোৱাটো সহজ। কিন্তু সেই সংখ্যাৰ আঁৰত আছিল ৮৮টা পৰিয়ালৰ অসীম বেদনা। কোনো ঘৰৰ একমাত্ৰ উপাৰ্জনকাৰীজন উভতি নাহিল, কোনো শিশুৱে হেৰুৱালে নিজৰ পিতৃ-মাতৃক, কোনো মাতৃয়ে হেৰুৱালে বুকুৰ কেঁচুৱাক।

যিসকল আহত হৈছিল, তেওঁলোকৰ বহুতেই শাৰীৰিক আঘাতৰ লগতে মানসিক যন্ত্ৰণাও কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিবলগীয়া হৈছিল। কাৰোবাৰ জীৱনলৈ আহিছিল স্থায়ী শাৰীৰিক অক্ষমতা, কাৰোবাৰ মনত ৰৈ গৈছিল সেই বিস্ফোৰণৰ ভয়ংকৰ স্মৃতি। আমি হয়তো প্ৰতিবছৰে এই দিনটোত নিহতসকলৰ সংখ্যা উল্লেখ কৰোঁ, শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাওঁ। কিন্তু সেই পৰিয়ালবোৰে প্ৰতিদিনে কিমান বেদনা বুকুত কঢ়িয়াই জীয়াই আছে, সেই কথা কিমানজনে ভাবোঁ?

ন্যায়ৰ অপেক্ষাত চলিছিল দীৰ্ঘ আইনী যাত্ৰা

বিস্ফোৰণৰ পিছতে আৰম্ভ হৈছিল ব্যাপক তদন্ত। পিছলৈ গোচৰটোৰ তদন্তৰ দায়িত্ব কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা CBIক অৰ্পণ কৰা হৈছিল। তদন্তৰ জৰিয়তে বিস্ফোৰণৰ আঁৰৰ ষড়যন্ত্ৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত লোকসকলক চিনাক্ত কৰাৰ চেষ্টা চলোৱা হৈছিল। দীৰ্ঘদিনীয়া তদন্ত আৰু আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত ২০১৯ চনত বিশেষ CBI আদালতে NDFBৰ তদানীন্তন নেতা ৰঞ্জন দৈমাৰীসহ ১৪জন অভিযুক্তক দোষী সাব্যস্ত কৰে। ইয়াৰে কেইবাজনক যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ২০২২ চনত গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে কেইবাজনৰ যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰ ৰায় বাহাল ৰাখে আৰু আন কেইজনমানক দোষমুক্ত কৰে। ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়াৰ এই দীঘলীয়া যাত্ৰাই এটা কথাই সোঁৱৰাই দিয়ে—এনে ভয়ংকৰ অপৰাধৰ ক্ষেত্ৰত নিৰপেক্ষ তদন্ত, প্ৰমাণভিত্তিক বিচাৰ আৰু আইনৰ যথাযথ প্ৰয়োগ কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ।

১৮ বছৰ পাৰ হ’ল, কিন্তু স্মৃতি আজিও মচ খোৱা নাই

সময় আগবাঢ়িল। গণেশগুৰি, কাচাৰী, পানবজাৰ আৰু আন বিস্ফোৰণস্থলীসমূহত জীৱনৰ স্বাভাৱিক গতি পুনৰ ঘূৰি আহিল। সেই পথবোৰেৰে আকৌ মানুহৰ অহা-যোৱা আৰম্ভ হ’ল, দোকান-পোহাৰ খুলিল, যান-বাহন চলিল। কিন্তু যিসকল মানুহে সেইদিনা নিজৰ আপোনজনক হেৰুৱাইছিল, তেওঁলোকৰ বাবে ৩০ অক্টোবৰ কেৱল এটা সাধাৰণ তাৰিখ নহয়।

কাৰোবাৰ বাবে এই দিনটো পিতৃক হেৰুওৱাৰ স্মৃতি, কাৰোবাৰ বাবে মাতৃৰ অবিহনে পাৰ কৰা জীৱনৰ যন্ত্ৰণা, আন কাৰোবাৰ বাবে আজীৱন বুকুত কঢ়িয়াই ফুৰা এক আধৰুৱা কাহিনী। সম্ভৱতঃ সেই পৰিয়ালবোৰৰ বাবে ১৮ বছৰ পাৰ হোৱাটোৱে বেদনাৰ অন্ত পেলোৱা নাই। সময়ে হয়তো মানুহক জীয়াই থাকিবলৈ শিকায়, কিন্তু আপোনজনক হেৰুওৱাৰ শূন্যতা সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰণ কৰিব নোৱাৰে।

হিংসাই কেতিয়াও শান্তি কঢ়িয়াই আনিব নোৱাৰে

৩০ অক্টোবৰৰ সেই অভিশপ্ত দিনটোৱে আমাক বহু কথা শিকাই থৈ গ’ল। সন্ত্ৰাসবাদ আৰু হিংসাৰ কোনো মানৱীয় মুখ নাই। ইয়াৰ বলি হয় নিৰীহ মানুহ, থানবান হয় পৰিয়াল, আধৰুৱা হৈ ৰয় বহু সপোন। কোনো মতাদৰ্শ, প্ৰতিশোধ বা উদ্দেশ্যৰ নামত নিৰীহ মানুহৰ প্ৰাণ কাঢ়ি লোৱাৰ অধিকাৰ কাৰো নাই। এখন সমাজত শান্তি আৰু সম্প্ৰীতি বজাই ৰাখিবলৈ হ’লে হিংসা আৰু ঘৃণাৰ বিৰুদ্ধে সকলোৱে একেলগে থিয় দিব লাগিব। আমি নতুন প্ৰজন্মক এনে ইতিহাসৰ বিষয়ে জনাব লাগিব। তেওঁলোকক বুজাব লাগিব যে সন্ত্ৰাসবাদে কেতিয়াও কোনো সমস্যাৰ সমাধান কৰিব নোৱাৰে। মানুহৰ জীৱনৰ মূল্য সকলোতকৈ ওপৰত।

শেষত এটাই কথা... আজি ৩০ অক্টোবৰ। ১৮ বছৰ পূৰ্বে এই দিনটোতে অসমে হেৰুৱাইছিল ৮৮জন নিৰীহ মানুহক। বহু পৰিয়ালৰ জীৱনলৈ নামি আহিছিল চিৰদিনৰ বাবে মচিব নোৱাৰা অন্ধকাৰ। আমি হয়তো সেইদিনাৰ সকলো দৃশ্য পাহৰি যাব পাৰোঁ, কিন্তু যিসকলে আপোনজনক হেৰুৱাইছিল, তেওঁলোকৰ বেদনা পাহৰি যোৱাৰ অধিকাৰ আমাৰ নাই।

প্ৰতিবছৰে ৩০ অক্টোবৰত বন্তি প্ৰজ্বলন কৰি, শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাই বা স্মৃতিচাৰণ কৰি আমি নিহতসকলক স্মৰণ কৰোঁ। কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰতি প্ৰকৃত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হ’ব এখন শান্তিপূৰ্ণ, নিৰাপদ আৰু মানৱীয় সমাজ গঢ়াৰ সংকল্প। ৩০ অক্টোবৰ কেৱল এটা তাৰিখ নহয়, ই অসমৰ বুকুত ৰৈ যোৱা এক গভীৰ ক্ষত। সেই ভয়ংকৰ দিনটোত প্ৰাণ হেৰুওৱা প্ৰতিগৰাকী নিৰীহ লোকলৈ গভীৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি আৰু তেওঁলোকৰ শোকসন্তপ্ত পৰিয়ালবৰ্গলৈ আন্তৰিক সমবেদনা। আমি পাহৰা নাই, পাহৰিবও নোৱাৰোঁ—৩০ অক্টোবৰ ২০০৮, অসমৰ এক অভিশপ্ত দিন।